Jak dobrać metodę przeglądu do pytania badawczego?
Przegląd literatury może być samodzielną metodą badawczą, a nie tylko wprowadzeniem teoretycznym do artykułu naukowego. Nie każdy przegląd musi jednak spełniać wymagania Systematic Literature Review (SLR). Jak wskazuje Hannah Snyder (2019), wybór podejścia powinien wynikać przede wszystkim z celu badania, charakteru pytania badawczego oraz rodzaju oczekiwanej syntezy.
W naukach społecznych, zarządzaniu i edukacji przedmiotem badań są zarówno mierzalne efekty interwencji, jak i pojęcia, modele teoretyczne czy tradycje badawcze. Próba zastosowania jednej procedury do wszystkich tych zagadnień może prowadzić do błędów metodologicznych.
Trzy podejścia do przeglądu literatury
Systematic Literature Review (SLR) – przegląd systematyczny służy identyfikacji, krytycznej ocenie i syntezie badań odpowiadających na określone pytanie. Wymaga jawnych kryteriów kwalifikacji publikacji oraz przejrzystej i możliwej do odtworzenia procedury. Może obejmować syntezę jakościową lub ilościową, w tym metaanalizę, jeżeli pozwala na to porównywalność badań.
Przykład: Czy szkolenia z regulacji emocji poprawiają jakość decyzji menedżerskich?
Semi-systematic Literature Review – przegląd półsystematyczny znajduje zastosowanie w obszarach szerokich, interdyscyplinarnych i niejednorodnych pojęciowo. Pozwala identyfikować nurty badawcze, rekonstruować rozwój wiedzy i porządkować występujące w literaturze tematy. Nie wymaga identycznej procedury jak SLR, ale wymaga uzasadnionej i przejrzystej strategii badawczej.
Przykład: Jak zmieniało się rozumienie samoorganizacji w różnych dyscyplinach nauk społecznych?
Integrative Literature Review – przegląd integracyjny służy krytycznej analizie i łączeniu istniejących koncepcji w celu rozwijania teorii, tworzenia klasyfikacji lub nowych modeli pojęciowych. Jego wartość nie wynika z liczby omówionych publikacji, lecz z jakości argumentacji i uzyskanej syntezy.
Przykład: Jak połączyć koncepcje autonomii pracowniczej, samoorganizacji i zarządzania opartego na dowodach w spójny model teoretyczny?
| Kryterium | SLR | Półsystematyczny | Integracyjny |
|---|---|---|---|
| Cel | Synteza dowodów | Mapowanie wiedzy | Rozwój teorii |
| Pytanie | Zwykle precyzyjne | Zwykle szerokie | Wąskie lub szerokie |
| Wyszukiwanie | Systematyczne | Elastyczne | Celowe, uzasadnione |
| Analiza | Ilościowa lub jakościowa | Ilościowa lub jakościowa | Głównie jakościowa |
| Rezultat | Ocena dowodów | Mapa nurtów i luk | Model lub klasyfikacja |
Opracowanie na podstawie Snyder (2019), tabela 1.
Procedura i standardy raportowania
Snyder wyróżnia cztery fazy przeglądu literatury: projektowanie, przeprowadzenie, analizę oraz raportowanie wyników. Niezależnie od wybranego podejścia badacz powinien wyjaśnić, dlaczego przegląd jest potrzebny, jak dobrano publikacje, w jaki sposób przeprowadzono analizę i jaki nowy wkład wnosi uzyskana synteza.
Nie istnieje jeden uniwersalny standard raportowania wszystkich przeglądów. PRISMA 2020 dotyczy raportowania przeglądów systematycznych, RAMESES obejmuje między innymi przeglądy metanarracyjne, natomiast przeglądy integracyjne mogą korzystać ze wskazówek Torraco (2005). Standard raportowania nie zastępuje jednak metody badawczej.
Podobnie określenie Comparative Literature Review (CLR) nie oznacza jednej, powszechnie skodyfikowanej procedury. Porównywanie definicji, modeli lub teorii może być elementem różnych typów przeglądów. Autor powinien zatem określić jednostki porównania, kryteria analizy i sposób syntezy. Jest to uzupełnienie interpretacyjne, a nie odrębna kategoria wyróżniona przez Snyder.
Rygor metodologiczny a wartość naukowa
Najczęstsze problemy przeglądów literatury obejmują nieprzejrzysty dobór publikacji, nieuzasadnione ograniczanie zakresu wyszukiwania, powierzchowną analizę oraz brak rzeczywistego wkładu naukowego. Samo zgromadzenie dużej liczby artykułów, przygotowanie zestawień bibliometrycznych czy opisanie stanowisk autorów nie jest jeszcze syntezą prowadzącą do nowej wiedzy.
Z perspektywy evidence-based szczególnie istotne pozostaje rozróżnienie między syntezą koncepcji a syntezą dowodów empirycznych. Przegląd integracyjny może prowadzić do wartościowego modelu teoretycznego, ale sam w sobie nie potwierdza skuteczności interwencji. Z kolei przegląd systematyczny nie eliminuje ograniczeń wynikających z niskiej jakości badań pierwotnych.
Wniosek metodologiczny: nie należy oceniać jakości przeglądu wyłącznie na podstawie jego nazwy. Decydujące znaczenie mają adekwatność metody do pytania badawczego, przejrzystość procedury, krytyczna analiza materiału i wartość uzyskanej syntezy. Dobry przegląd literatury nie jest katalogiem publikacji, lecz udokumentowanym procesem wytwarzania wiedzy.
Literatura
Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333–339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
Torraco, R. J. (2005). Writing integrative literature reviews: Guidelines and examples. Human Resource Development Review, 4(3), 356–367. https://doi.org/10.1177/1534484305278283
Wong, G., et al. (2013). RAMESES publication standards: Meta-narrative reviews. BMC Medicine, 11, 20. https://doi.org/10.1186/1741-7015-11-20
Page, M. J., et al. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372, n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
Posty
0 komentarzy:
Prześlij komentarz